W fundacjach rodzinnych powołanych w 2023 r. pierwsze mandaty członków organów mogły dobiec końca już 31 grudnia 2025 r. Analogiczna sytuacja może wystąpić w fundacjach utworzonych w 2024 r., dla których krytyczna jest data 31 grudnia 2026 r. Wciąż wiele fundacji funkcjonuje w przeświadczeniu, że ich zarządy i rady nadzorcze działają w pełni umocowane. To przeświadczenie bywa nieuzasadnione i może oznaczać poważny problem operacyjny. Adwokat Maciej Pilarek z kancelarii PLA.partners zaznacza, że tu liczy się wyprzedzenie, a nie reakcja po fakcie.
Mandat członka zarządu fundacji rodzinnej: jak interpretować przepisy
Sposób, w jaki zredagowano ustawę o fundacji rodzinnej, pozostawia pole do różnych interpretacji. Jedno ze stanowisk obecnych w praktyce prawniczej zakłada, że mandat członka organu wygasa wraz z upływem trzeciego roku kalendarzowego, niezależnie od tego, że pierwszy rok pełnienia funkcji mógł być rokiem niepełnym.
W praktyce prowadzi to do następujących wniosków:
- w fundacjach z 2023 r. mandaty mogły wygasnąć z dniem 31 grudnia 2025 r.,
- w fundacjach z 2024 r. zagrożenie pojawia się 31 grudnia 2026 r.,
- termin wygaśnięcia może być zdecydowanie wcześniejszy niż wynika to z prostego liczenia długości kadencji.
Choć nie jest to interpretacja bezalternatywna, jej waga i potencjalne konsekwencje uzasadniają rozważenie scenariusza najbardziej restrykcyjnego.
Mandat i kadencja w fundacji rodzinnej: pojęcia, których nie wolno mylić
Zrównywanie kadencji z mandatem to jeden z najbardziej rozpowszechnionych błędów w bieżącej praktyce fundacji rodzinnych.
- Kadencja oznacza okres, na który dana osoba została powołana do organu.
- Mandat to konkretne umocowanie do wykonywania funkcji i to on przesądza o tym, czy działania danej osoby wywołują skutki prawne dla fundacji.
Ustawa lub statut wskazują moment wygaśnięcia mandatu. Jeżeli statut nie zawiera precyzyjnych regulacji, fundacja pozostaje na łasce interpretacji ustawowej, ze wszystkimi konsekwencjami niejednoznaczności tych przepisów.
Doświadczenie ze spółek z o.o. nie zabezpiecza fundacji rodzinnej
W spółce z o.o. funkcjonuje utarte rozwiązanie, zgodnie z którym mandat członka zarządu obejmuje także okres do zatwierdzenia sprawozdania finansowego, co w praktyce oznacza zwykle przedłużenie do około czerwca następnego roku. Wiele osób związanych z fundacjami rodzinnymi automatycznie przenosi tę logikę na grunt fundacji.
Tymczasem w fundacji rodzinnej:
- nie istnieje analogiczny mechanizm przedłużania mandatu do zatwierdzenia sprawozdania,
- moment wygaśnięcia mandatu jest oderwany od cyklu sprawozdawczości finansowej,
- bierność oparta na doświadczeniu spółkowym istotnie zwiększa ryzyko paraliżu organu.
Dla osób z bagażem doświadczeń korporacyjnych jest to zagadnienie, które wymaga świadomej rewizji dotychczasowych nawyków.
Daty graniczne: 31 grudnia 2025 r. i 31 grudnia 2026 r.
Według interpretacji prezentowanej przez część środowiska prawniczego, w fundacjach rodzinnych założonych w 2023 r. mandaty mogły wygasnąć już z końcem 2025 r. Analogiczna fala obejmuje fundacje powstałe w 2024 r., gdzie najbardziej krytyczny jest moment przełomu 2026 i 2027 r.
Im później fundacja zweryfikuje status osób zasiadających w jej organach, tym wyższe ryzyko, że:
- czynności podjęte przez zarząd zostaną podważone,
- niezbędna stanie się konwalidacja działań rejestrowych i korporacyjnych,
- pojawią się napięcia w gronie beneficjentów lub członków rodziny fundatora.
To czas, w którym koszt działania prewencyjnego jest niewspółmiernie niższy od kosztu naprawy zaszłości.
Konsekwencje wygaśnięcia mandatów dla fundacji rodzinnej
Utrata mandatu przez członka zarządu lub rady nadzorczej oznacza, że organ przestaje móc skutecznie wykonywać swoje funkcje. Skutki praktyczne mogą być poważne:
- fundacja traci zdolność prawidłowej reprezentacji wobec banków, kontrahentów i organów państwa,
- kwestionowana może być ważność uchwał i decyzji podejmowanych po dacie wygaśnięcia,
- komplikuje się bieżące zarządzanie majątkiem rodzinnym,
- rośnie prawdopodobieństwo sporów między beneficjentami,
- pojawiają się przeszkody w czynnościach rejestrowych i sprawozdawczych.
Ryzyko jest tym większe, im bardziej rozbudowana jest struktura fundacji oraz większa wartość zarządzanego przez nią majątku.
Skuteczne zabezpieczenie ciągłości organów fundacji rodzinnej
Niejednoznaczność przepisów można zneutralizować poprzez świadome i wcześniejsze przygotowanie dokumentacji. Standardowy zakres działań prewencyjnych obejmuje:
- przegląd statusu mandatów aktualnie pełniących funkcję członków zarządu i rady nadzorczej,
- analizę zapisów statutu w zakresie kadencji i mandatu,
- sporządzenie i wprowadzenie w obieg dokumentów chroniących ciągłość funkcjonowania organów,
- ewentualne dostosowanie statutu w sposób eliminujący wątpliwości interpretacyjne.
Zaplanowanie tych czynności z wyprzedzeniem pozwala uniknąć kosztownej naprawy działań podjętych w okresie niepewności co do mandatu.
Plan działania dla fundatora i członków organów
Najskuteczniejsza strategia opiera się na trzech krokach:
- Weryfikacja momentu powołania osób zasiadających w organach fundacji oraz analiza odpowiednich postanowień statutu.
- Audyt prawny statusu mandatów w fundacji rodzinnej.
- Wdrożenie dokumentacji prewencyjnej, która chroni fundację przed przedwczesną utratą umocowania jej organów.
Zespół kancelarii PLA.partners, pod kierunkiem adwokata Macieja Pilarka, opracowuje dla fundacji rodzinnych pełen pakiet dokumentów eliminujących ryzyko interpretacyjne dotyczące mandatów członków zarządu i rady nadzorczej. Wcześniejsze działanie znacząco obniża prawdopodobieństwo, że konieczna stanie się korekta zaszłych nieprawidłowości.
Skontaktuj się z kancelarią PLA.partners
Potrzebujesz wsparcia prawnego lub indywidualnej analizy Twojej sprawy? Wejdź na PLA.partners i skontaktuj się z naszym zespołem, pomożemy ocenić sytuację i zaproponujemy konkretne rozwiązania.
O autorze
