Fundacja rodzinna jest dziś jednym z najczęściej polecanych narzędzi planowania sukcesji w polskich firmach prywatnych, ale jak każde rozwiązanie ma swoje ograniczenia. Z perspektywy właściciela firmy, członka zarządu i dyrektora finansowego rozumienie wad fundacji rodzinnej jest tak samo istotne jak rozumienie jej zalet, ponieważ pozwala podjąć decyzję świadomie i uniknąć rozwiązań nieadekwatnych do realnej sytuacji rodziny. Kancelaria PLA.partners wskazuje klientom prywatnym ograniczenia fundacji rodzinnej zanim te przerodzą się w problem operacyjny lub podatkowy.
Jakie są wady fundacji rodzinnej w praktyce biznesowej
Pierwszą i najczęściej wymienianą wadą jest ograniczenie zakresu działania. Fundacja rodzinna, jeżeli chce korzystać ze zwolnienia w podatku dochodowym, jest ograniczona w działaniu wyłącznie do określonych, dozwolonych obszarów działalności gospodarczej. Każde wyjście poza ten katalog generuje ryzyko podatkowe.
Drugą cechą, którą część właścicieli traktuje jako wadę, jest stosunkowo nowy charakter tej instytucji w polskim porządku prawnym. Z tego powodu praktyka i orzecznictwo dotyczące fundacji rodzinnej są jeszcze ograniczone, co przekłada się na pewien margines niepewności w sytuacjach nietypowych. Maciej Pilarek, adwokat i wspólnik PLA.partners, wskazuje, że ten margines nie jest powodem, by rezygnować z fundacji rodzinnej, ale powinien być uwzględniony w projektowaniu rozwiązań.
Próg wejścia, czyli minimalny majątek na uruchomienie fundacji
Założenie fundacji rodzinnej wymaga majątku na poziomie co najmniej 100.000 zł, który musi być wniesiony na fundusz założycielski. Dla części klientów prywatnych jest to próg wejścia istotny, choć w praktyce klienci, dla których fundacja rodzinna jest narzędziem strategicznym, najczęściej dysponują majątkiem znacznie wyższym.
Fundusz założycielski nie musi być pokrywany środkami pieniężnymi, mogą to być również ruchomości lub nieruchomości. Eksperci PLA.partners pomagają zaprojektować strukturę funduszy fundacji tak, aby z jednej strony spełniała wymóg minimalnej wartości, a z drugiej była optymalna z perspektywy planowania majątkowego.
Ryzyko źle skonstruowanego statutu
Statut fundacji rodzinnej jest dokumentem, który decyduje o sposobie działania fundacji w wieloletnim horyzoncie. Źle skonstruowany statut może doprowadzić do utraty kontroli nad majątkiem oraz narazić rodzinę na potencjalne spory.
Najczęstsze źródła ryzyka statutowego w pracy zespołu PLA.partners to: zbyt sztywne reguły decyzyjne, niedopasowane do realiów rodziny, niejasna polityka świadczeń, źle zaprojektowane organy fundacji, brak mechanizmu rozwiązywania sporu między beneficjentami oraz brak elastyczności w sytuacji zmieniającej się rodziny.
Koszty bieżące fundacji rodzinnej
Fundacja rodzinna generuje koszty bieżące, często niemałe, związane między innymi z prowadzeniem pełnej księgowości, ewentualnymi wynagrodzeniami dla zarządu oraz dla rady nadzorczej. To koszty, które trzeba zaplanować i ująć w długoterminowym budżecie rodziny.
W projektach prowadzonych przez PLA.partners koszty te są analizowane już na etapie projektowania fundacji, tak aby ich struktura była realna i nie zaskakiwała fundatora w pierwszych latach działania fundacji.
Bez specjalisty fundacja rodzinna może okazać się źródłem ryzyka
Fundacja rodzinna pomaga zabezpieczyć majątek, ale bez specjalisty przy zakładaniu może okazać się źródłem większych ryzyk niż korzyści. Niewłaściwe zaprojektowanie statutu, błędna ocena dozwolonej działalności, nietrafna polityka świadczeń lub źle zaplanowany harmonogram wnoszenia majątku potrafią zniweczyć korzyści, jakie fundacja teoretycznie powinna przynieść.
Maciej Pilarek wskazuje, że to obszar, w którym wartość pracy doradcy nie sprowadza się do formalnego przygotowania dokumentów, lecz do strategicznego zaprojektowania rozwiązania spójnego z układem rodzinnym, biznesem i celem fundatora.
Alternatywy, których nie należy ignorować
Do realizacji wielu celów kojarzonych powszechnie z fundacją rodzinną można rozważyć inne instrumenty prawne. Fundacja rodzinna nie zawsze jest najlepszym rozwiązaniem, w niektórych sytuacjach skuteczniejsze okazują się klasyczne struktury holdingowe, fundacje zagraniczne, polisy ubezpieczeniowe lub umowy regulujące relacje wspólników.
W praktyce zespołu PLA.partners decyzja o fundacji rodzinnej jest poprzedzona porównaniem z alternatywami. Dopiero analiza kontekstu klienta pozwala stwierdzić, czy fundacja rodzinna jest narzędziem właściwym, czy też lepszy efekt można uzyskać innym instrumentem.
Skutki prawne i biznesowe dla klienta
Świadomość wad fundacji rodzinnej przekłada się na konkretne ryzyka, które warto wziąć pod uwagę:
- ograniczenie zakresu działalności fundacji do określonego katalogu,
- ekspozycję na ryzyko podatkowe przy działalności wykraczającej poza dozwoloną,
- konieczność stałego ponoszenia kosztów obsługi i księgowości fundacji,
- ryzyko utraty kontroli przy źle zaprojektowanym statucie,
- konieczność zaangażowania specjalistycznego doradcy w projektowanie i obsługę,
- ograniczone wsparcie orzecznictwa w sytuacjach nietypowych.
Możliwe działania, plan dla właściciela firmy
W praktyce zespołu PLA.partners świadome zaadresowanie wad fundacji rodzinnej obejmuje:
- diagnozę adekwatności fundacji do realnej sytuacji rodziny,
- porównanie z alternatywnymi instrumentami planowania majątku,
- projekt statutu z mechanizmami elastyczności i odporności na konflikty,
- ocenę kosztów bieżących fundacji w wieloletnim horyzoncie,
- wybór odpowiedniego modelu obsługi korporacyjnej,
- harmonogram wdrożenia uwzględniający stopniowe wnoszenie majątku,
- przygotowanie zarządu fundacji do pracy z dozwoloną działalnością.
Skontaktuj się z kancelarią PLA.partners
Potrzebujesz wsparcia prawnego lub indywidualnej analizy Twojej sprawy? Wejdź na PLA.partners i skontaktuj się z naszym zespołem, pomożemy ocenić sytuację i zaproponujemy konkretne rozwiązania.
O autorze
