Fundacja rodzinna uchodzi w polskim porządku prawnym za konstrukcję stosunkowo odporną na podważenie. Z perspektywy właściciela firmy ta cecha jest jednym z głównych argumentów za jej wyborem jako narzędzia ochrony majątku. Nie oznacza to jednak, że fundacja rodzinna jest całkowicie nietykalna. Istnieją sytuacje, w których jej istnienie lub poszczególne działania mogą zostać zakwestionowane. Kancelaria PLA.partners pomaga klientom prywatnym projektować fundacje rodzinne tak, aby były odporne na typowe ryzyka kwestionowania, oraz prowadzi spory dotyczące fundacji rodzinnych, jeżeli sytuacja tego wymaga.
Czy fundację rodzinną można podważyć? Krótka odpowiedź
W praktyce podważenie fundacji rodzinnej jest znacznie trudniejsze niż w przypadku wielu innych podmiotów prawnych. Konstrukcja prawna fundacji rodzinnej jest stabilna, a katalog sytuacji, w których jej działanie może zostać zakwestionowane, jest stosunkowo wąski. Zdarzają się one realnie, ale wymagają wystąpienia konkretnych okoliczności i zazwyczaj inicjatywy konkretnych podmiotów, beneficjentów, wierzycieli lub samego fundatora.
Maciej Pilarek, adwokat i wspólnik PLA.partners, wskazuje, że trwałość fundacji rodzinnej nie wynika z jej formalnej nietykalności, lecz z dobrze zaprojektowanego statutu, prawidłowo działających organów oraz konsekwentnej praktyki funkcjonowania fundacji w wieloletnim horyzoncie.
Sąd rejestrowy jako podstawowy organ kontroli
Sąd rejestrowy pełni wobec fundacji rodzinnej rolę podstawowego systemu kontroli. Może orzec o rozwiązaniu fundacji rodzinnej, jeżeli jej działalność pozostaje w sprzeczności z celem, dla którego została powołana, albo narusza interesy beneficjentów. To jednak rozwiązanie o charakterze wyjątkowym, zdarzające się raczej w skrajnych przypadkach.
W praktyce zespołu PLA.partners ten mechanizm jest brany pod uwagę głównie na etapie projektowania statutu i polityki świadczeń. Dobrze zaprojektowana fundacja rodzinna, która działa zgodnie z celem zapisanym w statucie i nie narusza interesów beneficjentów, w praktyce nie jest narażona na rozwiązanie z urzędu.
Uchylenie lub stwierdzenie nieważności uchwał organów fundacji
Wewnętrzne ścieżki podważenia działań fundacji rodzinnej dotyczą przede wszystkim uchwał jej organów. Fundator lub beneficjenci mogą wystąpić do sądu z żądaniem uchylenia lub stwierdzenia nieważności uchwał organów fundacji, jeżeli zostały one podjęte z naruszeniem prawa albo postanowień statutu.
To istotne narzędzie kontroli wewnętrznej. Z perspektywy klienta prywatnego oznacza ono, że organy fundacji nie działają w próżni. Ich decyzje muszą być zgodne z prawem oraz z reżimem statutowym ustalonym przez fundatora. Eksperci PLA.partners projektują statuty tak, aby reguły decyzyjne były na tyle precyzyjne, by minimalizować ryzyko sporów wewnątrzfundacyjnych.
Ochrona wierzycieli, skarga pauliańska wobec fundacji rodzinnej
Fundacja rodzinna nie chroni majątku przed wszystkimi wierzycielami fundatora. Jeżeli fundator przeniósł majątek do fundacji rodzinnej z zamiarem pokrzywdzenia wierzycieli, ci mogą sięgnąć po klasyczne instrumenty prawa cywilnego, w tym skargę pauliańską, domagając się zaspokojenia swoich roszczeń z majątku fundacji.
W praktyce zespołu PLA.partners ten obszar wymaga szczególnej staranności, fundacja rodzinna powinna być zakładana w okresie, w którym fundator nie ma niezaspokojonych zobowiązań rodzących ryzyko skargi pauliańskiej. Próba wykorzystania fundacji rodzinnej do uniknięcia odpowiedzialności wobec wierzycieli może skończyć się skuteczną ingerencją w majątek fundacji.
Sytuacje formalne, kiedy fundacja rodzinna nie utrzyma się w obrocie
Ustawodawca przewidział sytuacje formalne, w których fundacja rodzinna nie utrzyma się w obrocie prawnym. Najistotniejsze z nich dotyczą uchybień proceduralnych:
- uchybienie sześciomiesięcznego okresu na zgłoszenie fundacji w organizacji do rejestru,
- niewniesienie funduszu założycielskiego w terminie dwóch lat od wpisu fundacji do rejestru fundacji rodzinnych – w przypadku ustanowienia fundacji rodzinnej w testamencie.
W tych przypadkach fundacja rodzinna nie utrzymuje się w obrocie z powodów formalnych, niezależnie od jakości jej statutu czy zamiarów fundatora. Eksperci PLA.partners prowadzą klienta przez te terminy w sposób uważny, traktując je jako element planu wdrożenia fundacji.
Skutki prawne i biznesowe dla klienta
Z perspektywy decyzyjnej w firmie prywatnej trwałość fundacji rodzinnej oznacza:
- wysoki poziom odporności konstrukcji prawnej na próby jej podważenia,
- ryzyko interwencji sądu rejestrowego wyłącznie w sytuacjach skrajnych,
- konieczność precyzyjnego projektowania statutu, kompetencji organów i polityki świadczeń,
- potrzebę unikania sytuacji, w których fundacja rodzinna mogłaby być postrzegana jako narzędzie pokrzywdzenia wierzycieli,
- konieczność dotrzymania terminów formalnych przy zakładaniu i finansowaniu fundacji,
- konieczność stałej obsługi korporacyjnej fundacji w wieloletnim horyzoncie.
Możliwe działania, plan dla właściciela firmy
W praktyce zespołu PLA.partners odporność fundacji rodzinnej na podważenie buduje się poprzez:
- projekt statutu jako dokumentu spójnego z celem fundacji i prawem,
- zaprojektowanie organów fundacji oraz reguł podejmowania decyzji,
- ustalenie polityki świadczeń uwzględniającej interesy beneficjentów,
- weryfikację sytuacji wierzycielskiej fundatora przed wniesieniem majątku,
- monitoring terminów formalnych, w tym zgłoszenia do rejestru i wnoszenia funduszu założycielskiego,
- bieżącą obsługę korporacyjną i sprawozdawczą fundacji.
Skontaktuj się z kancelarią PLA.partners
Potrzebujesz wsparcia prawnego lub indywidualnej analizy Twojej sprawy? Wejdź na PLA.partners i skontaktuj się z naszym zespołem, pomożemy ocenić sytuację i zaproponujemy konkretne rozwiązania.
O autorze
